Exit

W całych praktycznie Czechach możemy znaleźć ślady związane z jego osobą. Stawia się mu pomniki, jego imieniem nazywa się ulice.
W 2005 roku czeska telewizja zorganizowała konkurs na „Najwybitniejszego Czecha”. telewidzowie mogli głosować na kogo chcą. W półfinale okazało się, że zdecydowanie prowadzi i wtedy nieoczekiwanie telewizja wydała oświadczenie, że nie może wejść do finału. Decyzja oczywiście wywołała liczne protesty. Przyparty do muru organizator tłumaczył swoją decyzję, że w konkursie nie może wygrać ktoś, kto… nigdy nie istniał!

O kim mowa? Oczywiście o wszechstronnym czeskim myślicielu, pisarzu, wynalazcy, kompozytorze, ale i ginekologu-samouku, dentyście i sportowcu w jednym – Járze Cimrmanie.

Został on wymyślony w 1966 roku przez czeskiego reżysera, scenarzystę i aktora Ladislava Smoljaka oraz jego kolegę, komika i aktora Zdenka Svěráka. Panowie ogłosili, że odnaleźli informacje o zapomnianym wielkim Czechu po czym zaczęli podawać do publicznej wiadomości coraz to nowe informacje na jego temat. Raz opowiadali, że był podróżnikiem, który jako pierwszy nieomal zdobył Biegun Północny (nieomal, bo minął go o siedem metrów). Kiedy indziej ogłosili, że znaleźli jego zaginione sztuki teatralne, które zaczęli grać w założonym z tej okazji Teatrze – oczywiście jego imienia. W miarę dalszych działań panom Smoljakowi i Svěrákowi udało się stworzyć obraz wszechstronnie utalentowanego Czecha, którego wiekopomne dzieła z niewiadomych przyczyn i w niesprawiedliwy sposób uległy zapomnieniu. Na szczęście jednak zostały odnalezione i Czesi mogli zapoznać się bliżej z dorobkiem geniusza.

A Czesi wtedy bardzo potrzebowali wielkiego rodaka by wokół jego życiorysu budować tożsamość narodową. Przez ostatnie prawie 300 lat wpływ Czechów na rozwój ich ziem był stopniowo ograniczany na rzecz ludności niemieckojęzycznej, a po II Wojnie Światowej na rzecz Związku Radzieckiego. Pojawienie się postaci zapomnianego geniusza było zatem czymś czego wielu od dawna wyczekiwało.

Po prostu geniusz

Ciężko w jednym artykule opisać wszystkie dokonania Járy Cimrmana, bo tych jest przecież nieprzebrana ilość, skupię się zatem, po wymienieniu kilkunastu bardziej znanych, na sposobach jego upamiętnienia, zwłaszcza tych, w Sudetach lub w bezpośredniej bliskości Sudetów.

W przebogatym życiorysie genialnego Járy Cimrmana można spotkać takie karty jak wynalezienie płyty CD (Cimrman’s Disc) czy dynamitu przed Alfredem Noblem (ten jednak szybciej opatentował wynalazek, dlatego to jemu jest przypisywany). Jára wynalazł żarówkę (wg niektórych źródeł tylko pomagał Edisonowi) oraz doradzał Gustavovi Eiffelowi przy projektowaniu słynnej wieży. W samym londyńskim urzędzie patentowym zgłosił ponad 200 wynalazków, m.in. maszynkę do tasowania kart, pułapkę na karaluchy, czy szczotkę do czyszczenia krawata jednak zostały one odrzucone, bowiem – jak twierdzą niektórzy – wyprzedzały epokę. Cimrman wymyślił także nowy sposób dostarczania przesyłek za pomocą wystrzałów armatnich, miał ponoć zaproponować władzom USA budowę Kanału Panamskiego, a w historii muzyki zapisał się w dwie godziny komponując trzygodzinną operetkę!

Ale to oczywiście nie wszystko. Ten czeski geniusz jest uważany za wynalazcę damskiego dwuczęściowego stroju kąpielowego oraz talerza z korkiem, który umożliwia spuszczenie resztek zupy lub całej zawartości talerza jeśli otrzymana zupa nam nie smakuje – genialne!

Wynalazł także konewkę dla ogrodników cmentarnych, aby podnieść ich poczucie własnej wartości. Wiedział bowiem, w jak niekomfortowej sytuacji się znajdując podróżując tramwajami w eleganckich czarnych strojach z plastikowymi 5-litrowymi konewkami w dłoni! Genialny Czech umieścił konewkę w stylowej skórzanej aktówce, z której wystawała tylko końcówka. Tym jednym wynalazkiem ocalił godność personelu cmentarza i jednocześnie w wymierny sposób wsparł krajowy przemysł skórzany.

Z innych wynalazków należy przypomnieć kieszonkową spluwaczkę, nożyczki z magazynkiem na ścinki, szczotkę do zamiatania rogów, okulary dla fakira z kolcami zamontowanymi na wewnętrznej stronie soczewek, skierowanymi w stronę oczu oraz kij turystyczny, mający formę laski z dodatkowym uchwytem w połowie jej długości. Po co ten uchwyt? Oczywiście na wypadek, gdy laska nie będzie nam potrzebna i będziemy ją mogli wygodnie nieść niczym walizkę.

Czesi pamiętają

Osoba o takich dokonaniach (w dodatku na tylu polach), zasługuje oczywiście na szczególne upamiętnienie. Nie inaczej jest z Járą Cimrmanem: w roku 2014 czeska poczta wydała okrągłe znaczki pocztowe z jego podobizną (ponoć to on sam był pomysłodawcą okrągłych znaczków), a w przestrzeni publicznej od lat pojawiają się nowe dowody uczczenia jego osoby. W ostatnich lat z coraz większą częstotliwością. Jego imieniem nazwano już ulice w Pradze, Brnie, Ołomuńcu i w kilku mniejszych miejscowościach (Tuklaty, Lysa nad Łabą, Chleby, itp..) a także plac we wsi we wsi Vír (Kraj Vysočina). Z kolei we wsi Stará Huť na południe od Pragi znajduje się okrężna ulica Járy Cimrmana, a obok niej ulica Ku biegunowi północnemu, nawiązująca do dokonań mistrza na polu odkryć geograficznych.

Z kolei w Lipníku nad Bečvou koło Ołomuńca istnieje Nabrzeże Járy Cimrmana. Nazwę tą nadano pewnej wąskiej uliczce w efekcie ankiety przeprowadzonej wśród mieszkańców miasteczka.

I nie byłoby to dziwne gdyby nie fakt, że nabrzeżem nazwano uliczkę, która znajduje prawie kilometr od  najbliższej rzeki! Nabrzeże Jára Cimrmana to krótka, wąska, z obu stron zabudowana uliczka w bezpośredniej bliskości rynku, która stała się dziś jedną z głównych atrakcji tego małego miasteczka. Na ścianach kamienic po obu stronach namalowane zostały wynalazki z przełomu XIX i XX wieku oraz – jak przystało na nabrzeże – zachodzące nad morską tonią słońce.

Sposobów upamiętnienia Cimrmana w przestrzeni publicznej jest mnóstwo. Można odnieść wrażenie, że autorzy inicjatyw stawiają sobie za cel jak największe zaszokowanie oglądających wymyślając zawsze rzeczy, delikatnie pisząc, zaskakujące. Mamy zatem Járę Cimrmana we mgle na budynku kina w Tanvaldzie, mamy odlew postaci Járy w pozycji leżącej, twarzą do ziemi – pamiątka miejsca, w którym został wyrzucony z pociągu w Kaproun.

W lesie pod Brnem znaleźć możemy źródło Jary Cimrmana. Na informacyjnej tabliczce można przeczytać napis, że Jára Cimrman pracował w cegielni w pobliskich Řečkovicach i często chłodził się wodą z tego źródła, ponieważ praca w cegielni była trudna.

W Tišnowie koło Brna na ulicy Młyńskiej znajduje się odcisk jego stopy. Tablica na ścianie mówi: „Prawdopodobnie czeski geniusz Jára Cimrman nigdy nie spał w tym domu. Ale musiał przejść tędy, ponieważ odcisk stopy na chodniku należy do niego.”

Miejsc w Czechach, które przyznają się do związków z Cimrmanem jest naprawdę wiele. W Havlíčkův Brodzie uważają, że to właśnie w ich miejscowości Jára wyznaczył centrum Europy. Podobno szukając środka Europy pierwotnie Cimrman wyznaczył go w okolicy innej miejscowości (Uherský Brod), ale po tym jak odciął część Uralu z kartonu mapy właściwy środek wyznaczył w Havlíčkovie. Podobno chciał się tu osiedlić i założyć domek z wieżą nadawczą, skąd swoimi myślami mógł dotrzeć do kontynentu. Jego obecność upamiętnia dziś wielki 3-metrowy lejek.
Dobrze czytacie… lejek 😉

Możemy też natknąć się na pomnik w miejscu, w którym Jára Cimrman przypadkowo wpadł do wody wskutek czego odbył kąpiel błotną, która w efekcie wyleczyła jego reumatyzm. Albo na pomnik w kształcie ogryzka naturalnej wielkości usadowionego na granitowym bloku z napisem na cokole treści: „Ku pamięci czeskiego geniusza Járy Cimrmana, który zostawił tu rdzeń jabłka i położył podwaliny kompostowania”.

Inną kategorią miejsc upamiętniających znanego Czecha są wieże widokowe, co jest oczywistym odwołaniem do jego współpracy z Gustavem Eiffelem. Wież imienia Járy Cimrmana jest w Czechach kilka. Jedna z nich znajduje się na wzgórzu górującym nad Březovą nad Svitavou na Morawach. Ta 20-metrowa, drewniana konstrukcja, została zbudowana dokładnie 100 lat po wizycie Cimrmana w tej miejscowości. Jak można przeczytać na tablicy pod wieżą podczas owej wizyty, zachwycony okolicznymi krajobrazami, zachęcał radę miejską, do zbudowania wieży widokowej, co argumentował tym, że „jeśli taka wieża nie powstanie teraz to następna okazja przydarzy się pewnie za 100 lat”! Cóż, znów się nie pomylił ;-]

Wyjątkową wieżę możemy za to zobaczyć w miejscowości Nouzov koło Semily. Wyjątkowa jest jej wysokość gdyż wieża wznosi się powyżej gruntu tylko tyle ile wynosi wysokość jej barierek. Innymi słowy jest to otoczony barierkami kwadrat, którego forma nawiązuje do lęku wysokości, na który cierpiał Jára. Nie tylko jej wygląd jest oryginalny, nazwa również: Najniższa Wieża Widokowa Cimrmana na świecie. Widoki z niej nie należą do specjalnie imponujących, niemniej jednak dla turystów dostępne są panoramy informujące co w daną stronę widać.

Cimrman w Sudetach

A gdzie w Sudetach możemy znaleźć miejsca związane z Járą Cimrmanem, bo to że był w Sudetach jest przecież oczywiste.

A skoro był to musiał zostawić po sobie jakiś ślad.

Faktycznie! Kilka lat temu, podczas remontu dworca w Nachodzie natrafiono w ziemi na kamienne odciski butów i śladu po lasce. Gazety rozpisywały się na temat prawdopodobnej osoby, która mogła zostawić ten ślad. Dokładne badania dowiodły, że odciski należały do Járy Cimrmana, który  podczas swojej podróży na Biegun Północny w Nachodzie miał postój i czekał na pociąg do Polski.

Nieopodal Nachodu, w Adrszpasko-Teplickich Skałach, nieopodal najwyższego wzniesienia Čap jedna z formacji skalnych nazywa się Baszta Cimrmana. Na skale wyznaczono kilka dróg wspinaczkowych, z których dwie również noszą nazwę czeskiego geniusza, jest to Krawędź Cimrmana oraz Rysa Cimrmana. Skala trudności tych dróg została oszacowana na VIIa i VIIb.

Pojedźmy troszkę na południe. Tu u podnóża Gór Orlickich w Letohradzie (raptem 20 km od granicy w Boboszowie) znajduje się jeden z pomników Járy Cimrmana. Postawiony został w bardzo reprezentacyjnym miejscu bo na Małym Tarasie letohradzkiego pałacu, pomnik przedstawia siedzącego mężczyznę z laską z zasłoniętą kapeluszem twarzą. W ten oto sposób rzeźbiarz rozwiązał problem nieznanego wizerunku geniusza. Oczywiście na tablicy obok pomnika można przeczytać całą historię pobytu Járy w okolicy i wynalazków, który w tych stronach dokonał, na czele z zaporą wodną Pastviny.

Jeszcze ciekawszy pomnik Mistrza możemy znaleźć w Tanvaldzie (południowa część Gór Izerskich, między Harrachovem a Libercem). Na balkonie kina imienia oczywiście Járy Cimrmana, od strony ulicy można zobaczyć jego pomnik we mgle. Autor pomnika zbudował szklany prostopadłościan, wewnątrz którego umieścił sylwetkę mężczyzny z teczką. Znów, podobnie jak w Letohradzie, nie możemy zobaczyć jego oblicza, ale widzimy go! Widzimy jak stoi tam, dzierżąc teczkę w lewej ręce i zdaje się na coś czekać.

Przez Tanvald biegnie odcinek 30-kilometrowej ścieżka rowerowa imienia mistrza. Zaczyna się ona betonowym Moście Járy Cimrmana w Navarovie, obok którego z dna rzeki Kamienicy sterczą  2 stare kamienne filary. Tablica informacyjna przywołuje historię, że budowniczym mostu miał być Jára Cimrmanm który jednak  nie ukończył swojego dzieła z powodu zaciekłej kłótni mieszkańców po jej obu stronach.

Na ścieżce zaplanowano 9 przystanków związanych z działalnością tej wielkiej historycznej postaci, które prezentują Cimrmana w kilku jego znanych wcieleniach (oprócz budowniczego także np.. pedagoga, sportowca, odkrywcę i globtrotera). Ostatni przystanek zaplanowano, na przejściu granicznym Jizerka-Orle. Według informacji na tabliczce, w tym miejscu ślad Járy Cimrmana  się urywa. Najprawdopodobniej w tym miejscu przekroczył granicę i zdecydował się wyruszyć na poszukiwanie przygód w innych krajach. Tylko czekać, aż zaczniemy odkrywać ślady jego pobytu w naszym kraju.

Ważnym miejscem dla wszystkich Cimrmanofilów są z pewnością Příchovice położone w Górach Izerskich, 7 kilometrów za Harrachovem. W tej maleńkiej wsi urządzono bowiem muzeum Mistrza. Muzeum jest częścią większej inicjatywy turystycznej, która senną izerską wioskę zamieniło w prawdziwe centrum turystyczne regionu. Mamy tu zatem Muzeum Cimrmanovy Doby z bogatą kolekcją przedmiotów związanych z czeskim geniuszem, a przekazanych przez Teatr Járy Cimrmanma ze zbiorów muzeum, które przez pewien czas mieściło się na parterze wieży widokowej na praskim wzgórzu Petřín. Obok muzeum w Příchovicach działa kraftowy  minibrowar sprzedający piwo z wizerunkiem Cimrmana. Piwo nazywa się Světoběžník czyli Obieżyświat.

Całości dopełnia 24-metrowa wieża widokowa, która ze względu na swój kształt nazywana Latarnia Morską (po czesku Maják). Mówi się, że  jest to najwyżej położona latarnia morska na świecie (785 m n.p.m.). Z tarasu widokowego na wysokości 18 metrów można podziwiać Góry Izerskie i Karkonosze.

Prócz tego w znajduje się plenerowa wystawa rolniczych dokonań Cimrmana oraz 2 wyciągi narciarskie, z których jeden nazywa się Bocian (Čáp) a drugi oczywiście Jára.

Przyznacie, że jak na miejscowość tej wielkości Cimrmana jest tu dosyć sporo 😉

Nawet pobieżna analiza tego artykułu pozwoliła przybliżyć czytelnikowi fascynującą postać czeskiego geniusza, swoistego kultu jakim jest otaczany w Czechach, lecz przede wszystkim czeskiego humoru, który pozwala Czechom z właściwym sobie dystansem podchodzić do spraw poważnych. Tego dystansu my moglibyśmy Czechom zazdrościć.

Zostaw odpowiedź

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Close
Go top